Filters
total: 53
Search results for: ochrona katodowa
-
Ochrona katodowa nóg platformy ''Baltic Beta''.
PublicationKonstrukcje morskie wymagają skutecznej i niezawodnej ochrony przeciwkorozyjnej, bez której degradacja materiału doprowadzić może do awarii, a nawet katastrof. Obecnie stosuje się łącznie zabezpieczenia powłokowe oraz ochronę katodową. Ochrona katodowa konstrukcji morskich jest problemem złożonym. Nie istnieją uniwersalne rozwiązania systemów ochronnych. Każda konstrukcja wymaga indywidualnego opracowania koncepcji realizacji...
-
Ochrona katodowa stali zbrojeniowej w długoletnim okresie eksploatacji
PublicationZapobieganie powstawaniu ognisk korozji w zbrojeniu konstrukcji żelbetowych jest jednym z głównych czynników, które pozwalają na długą i niezawodną ich eksploatację. W artykule przedstawiono mechanizm działania protektorów cynkowych na podstawie przeprowadzonych badań in situ. Przedstawione badania wskazują, że ochrona katodowa z wykorzystaniem polskich protektorów cynkowych TOP ZINC wykazuje bardzo sprawne działanie.
-
Kazimierz Darowicki prof. dr hab. inż.
PeopleProf. dr hab. inż. Kazimierz Darowicki studia wyższe ukończył w czerwcu 1981 roku. Już w marcu 1981 roku został zatrudniony na Wydziale Chemicznym Politechniki Gdańskiej. Na Wydziale Chemicznym przeszedł kolejne szczeble rozwoju do stanowiska profesora zwyczajnego i kierownika Katedry Elektrochemii, Korozji i Inżynierii Materiałowej włącznie. W działalności naukowej reprezentuje nauki techniczne, a jego specjalność naukowa i zawodowa...
-
Badania eksploatacyjne żelbetonu podczas realizacji ochrony katodowej. Investigations of cathodic protection of exposed reinforced concrete
PublicationPrzedstawiono wyniki badań realizacji ochrony katodowej stalowego zbrojenia betonu. Jako anodę zastosowano powłokę ochronną charakteryzującą się wysokim przewodnictwem elektrycznym. Podczas ekspozycji wykonywano pomiary potencjału powłok, który odzwierciedla zmiany rezystancji elektrycznej. Powłoki zawierające niskie zawartości grafitu charakteryzują się wysokimi rezystancjami rosnącymi podczas realizacji ochrony, ponadto w stosunku...
-
Dipolowy model pola elektrycznego okrętu
PublicationOkręt o kadłubie stalowym będący w wodzie morskiej wytwarza wokół siebie pole elektryczne. Źródłem tego pola są procesy elektrochemiczne i ochrona katodowa okrętu. Analiza pola elektrycznego wokół okrętu jest istotna z punktu widzenia identyfikacji oraz ochrony przeciwminowej. W pracy przedstawiono uproszczony model dipolowy pola magnetycznego okrętu, który pozwala na obliczenie rozkładu pola elektrycznego w tzw. strefie dalekiej...
-
Podstawowe procedury pomiarowe w ochronie katodowej
PublicationOpracowanie zawiera opis podstawowych procedur pomiarowych stosowanych przez personel ochrony katodowej w sektorze lądowych konstrukcji metalowych. Znajomość opisanych metod jest wymagana od personelu na poziomie 1 oraz na poziomie 2 kompetencji zgodnie z wymogami normy PN-EN ISO 15257:2017-10: "Ochrona katodowa -- Poziomy kompetencji osób zajmujących się ochroną katodową -- Podstawa systemu certyfikacji". Opracowanie przeznaczone...
-
Kazimierz Darowicki prof.dr hab. inż.
PeopleProf. dr hab. inż. Kazimierz Darowicki studia wyższe ukończył w czerwcu 1981 roku. Już w marcu 1981 roku został zatrudniony na Wydziale Chemicznym Politechniki Gdańskiej. Na Wydziale Chemicznym przeszedł kolejne szczeble rozwoju do stanowiska profesora zwyczajnego i kierownika Katedry Elektrochemii, Korozji i Inżynierii Materiałowej włącznie. W działalności naukowej reprezentuje nauki techniczne, a jego specjalność naukowa i zawodowa...
-
Influence of cathodic-protection-induced hydrogenation on mechanical properties of two ship hull plate steels
PublicationPrzedstawiono wyniki próby rozciągania i udarowej Charpy V dla stali zwykłej wytrzymałości (kategorii A) i podwyższonej wytrzymałości (kat. AH32) zarówno w stanie dostawy jak i po nawodorowaniu (protektor Zn w słonej wodzie). Nawodorowanie obydwu stali zwiększyło nieco granicę plastyczności (Re) i wydłużenie (A), nie zmieniając (atal A) lub nieco zmniejszając przewężenie (Z). Wpływ nawodorowania na udarność był ewidentnie pozytywny...
-
Prediction of corrosion fatigue crack propagation life for welded joints under cathodic potentials
PublicationPrzy ochronie katodowej poniżej potencjału optymalnego obserwuje się przyspieszenie propagacji pęknięcia korozyjno-zmęczeniowego w porównaniu do konstrukcji nie chronionej. Zaproponowano własną formułę empiryczną na wpływ potencjału ochronnego na prędkość propagacji pęknięcia oraz własny wzór na [delta]K w złączu pachwinowym. Wyprowadzono wzór na krzywą ''S-Np'' (naprężenie - długość okresu propagacji pęknięcia). Zaprezentowana...
-
Diagnosis of reference electrodes in cathodic protection systems by electrochemical impedance spectroscopy
PublicationPrzedstawiono wyniki badań laboratoryjnych i terenowych przeprowadzonych techniką elektrochemicznej spektroskopii impedancyjnej (EIS). Zaprezentowano widma impedancyjne następujących układów: elektroda odniesienia/elektroda pomocnicza; rurociąg/zakopane i przenośne elektrody odniesienia. Pokazano, że omawiana technika umożliwia badanie stanu technicznego elektrod odniesienia, co zwiększa pewność wyników pomiarów potencjału chronionej...
-
Conducting composites as cable anodes in cathodic protection: a literature summary
PublicationPrzedstawiono podstawową charakterystykę systemu ochrony katodowej z wykorzystaniem anod kablowych. Anody kablowe różnią się od klasycznych systemów anodowych sposobem instalacji anod. System anodowy oparty na anodach kablowych nie jest instalowany punktowo; anoda umieszczana jest w niewielkiej odległości od chronionej konstrukcji i biegnie wzdłuż trasy konstrukcji. Materiałem anodowym proponowanego rozwiązania jest elastyczny...
-
Conducting coatings as anodes in cathodic protection
PublicationPrzedstawiono wyniki pomiarów elektrochemicznych powłok przewodzących opartych o mieszaninę pigmentów węglowych osadzonych w matrycy polimerowej. Wyznaczono parametry powłok przewodzących w oparciu o metodę elektrochemicznej spektroskopii impedancyjnej. Parametry elektryczne i elektrochemiczne były wyznaczane jednocześnie, w czasie długotrwałej anodowej polaryzacji badanych powłok. Stwierdzono, że badane powłoki mogą być używane...
-
Monitorowanie skuteczności ochrony katodowej techniką rezystancyjną.
PublicationW pracy scharakteryzowano bliżej technikę korozymetrii rezystancyjnej w aspekcie jej wykorzystania do monitorowania skuteczności ochrony katodowej. Podano zasady jej stosowania oraz sposób ilościowego określania skuteczności ochrony na podstawie pomiarów liniowych ubytków korozyjnych metalu chronionego i niechronionego katodowo. Opisano wieloletnie doświadczenia eksploatacyjne SPZP Corrpol w zakresie monitorowania ochrony katodowej...
-
Evaluation and characterisation of the condition of individual components of cathodic protection systems.
PublicationPrzedstawiono wyniki badań wykonanych na pracującej instalacji ochrony katodowej dwóch podziemnych zbiorników LPG. Sprawność anod i zakopanych elektrod odniesienia oceniono wykorzystując technikę elektrochemicznych pomiarów impedancyjnych. Na podstawie uzyskanych widm impedancyjnych stwierdzono niesprawność jednej z anod przyłączonych do długiej linii anodowej. Przedstawiono także mapę rozkładu potencjału chronionych zbiorników....
-
Wykorzystanie technik zmiennoprądowych w analizie polaryzacji katodowej stali
PublicationRozprawę doktorską pod tytułem „Wykorzystanie technik zmiennoprądowych w analizie polaryzacji katodowej stali” podzielono na trzy zasadnicze części, które nawiązują do zróżnicowanego charakteru tematyki korozyjnej. W pierwszym rozdziale pracy podjęto problematykę kryteriów ochrony katodowej stosowanych w dokumentach technicznych. Przedstawiono podstawy teoretyczne ochrony katodowej oraz poddano analizie obecnie stosowane normy....
-
Application of percolation theory for description of electrical properties of conducting coatings
PublicationPrzedstawiono pomiary elektryczne i elektrochemiczne powłok organicznych przewodzących prąd elektryczny i mogących pełnić rolę anody w systemie ochrony katodowej żelbetonu. Za pomocą pomiarów impedancyjnych dokonano oceny rezystancji powłoki w funkcji zawartości grafitu. Na tej podstawie oszacowano próg perkolacji powłoki epoksydowej domieszkowanej elektrografitem. Ocenę obciążalności prądowej powłok przewodzących dokonano wykonując...
-
EIS in diagnostic of cathodic protection systems
PublicationZaprezentowano wyniki badań wykonywanych techniką elektrochemicznej spektro-skopiiimpedancyjnej (EIS) na elementach instalacji ochrony katodowej podziemnego rurociągu stalowego. Przedstawiono widma impedancyjne następujących układów: elektroda odniesienia/elektrody pomocnicze; rurociąg/zakopane i przenośne elektrody odniesienia. Wykazano, że przy pomocy prezentowanej techniki można zbadać stan techniczny elektrod odniesienia, co...
-
Badanie skuteczności ochrony katodowej Ostrogi Pilotowej w Porcie Gdynia
PublicationPrzedmiotem ekspertyzy jest ocena skuteczności ochrony katodowej palościanki Ostrogi Pilotowej w Porcie Wojennym w Gdyni Oksywiu, po pogłębieniu Kanału Portowego i zamontowaniu dodatkowych anod galwanicznych.
-
Diagnozowanie systemów ochrony katodowej techniką spektroskopii impedancyjnej
PublicationZaprezentowano wyniki badań wykonywanych techniką elektrochemicznej spektroskopii impedancyjnej (EIS) na elementach instalacji ochrony katodowej podziemnego rurociągu stalowego. Przedstawiono widma impedancyjne układów rurociąg-elektrody odniesienia (stacjonarne i przenośne). Wykazano, że przy pomocy EIS można zbadać stan techniczny elektrod odniesienia, co pozwala określić wiarygodność wyników pomiarów potencjału chronionej konstrukcji....
-
Conducting composites as cable anodes in cathodic protection
PublicationOpisano zasadę działania oraz podstawowe parametry charakteryzujące układ anodowy z wykorzystaniem anod kablowych w systemie ochrony katodowej podziemnych konstrukcji. W tej metodzie ochrony jako materiał anodowy wykorzystywany jest kompozyt przewodzący, którego właściwości mechaniczne umożliwiają budowę anody w formie kabla biegnącego wzdłuż trasy konstrukcji podziemnej. Wykazano, że zawartość grafitu w elektrodzie kompozytowej...
-
Protection of bridges against stray current corrosion
PublicationA case study of Siennicki Bridge stray current corrosion hazard is presented. A corrosion risk was caused by incorrectly designed tram line traction which goes over the bridge. No dielectric insulation between running rails and bridge steel construction was used. A variety of protection methods against stray currents are described. Characteristics of the endangered bridge were described. Impressed current cathodic protection system...
-
Ocena techniczna określająca stan i efektywność zabezpieczenia antykorozyjnego w postaci ochrony katodowej obiektów PPPP „NAFTOPORT” sp. z o.o.
PublicationDokonano oceny skuteczności ochrony katodowej realizowanej za pomocą anod galwanicznych w Bazie Przeładunku Paliw Płynnych w Porcie Północnym w Gdańsku na następujących obiektach: zapory przeciwrozlewowe, stanowiska przeładunkowe, estakady rurociągów, pomosty, dalby cumownicze i odbojowe, monitory p.poż. Oceny dokonano na podstawie wykonanych pomiarów potencjału polaryzowanych katodowo obiektów.
-
Pomiary skuteczności ochrony katodowej stanowiska przeładunkowego T1 w Bazie Przeładunku Paliw Płynnych w Porcie Północnym w Gdańsku.
PublicationWykonano pomiary potencjału oraz określono skuteczność działania ochrony katodowej stalowych konstrukcji podwodnych na nowo wybudowanym stanowisku przeładunkowym T1 przy falochronie wewnętrznym północnym w Bazie Przeładunku Paliw Płynnych w Porcie Północnym w Gdańsku.
-
Ekspertyza oddziaływania napowietrznych linii wysokiego napięcia
PublicationWykonano obliczeń oddziaływania linii 400kV i 110kV na gazociągi DN500, DN400 i DN100 w miejscach ich kolizji oraz wyznaczono gęstości upływających prądów przez jednostkowy defekt o powierzchni 1cm^2.
-
Method of sacrificial anode dual transistor-driving in stray current field
PublicationIn order to control a magnesium anode in a stray current interference field, a dual transistor driving system has been proposed. It consisted of a combination of PNP and NPN transistors. Dual transistor driven system and direct anode to cathode connection were electrochemically tested in 3% NaCl solution. The dual transistor driven system increased the anode efficiency and reduced hydrogen evolution and the risk of embrittlement....
-
Weryfikacja dokumentacji technicznej systemu ochrony katodowej rurociągu paliwowego
PublicationZweryfikowano dokumentację techniczną systemu ochrony katodowej rurociągu paliwowego
-
Metody badania interferencji wywoływanych przez prądy błądzące na przykładzie pomiarów wykonanych na terenie Mazowieckiej Spółki Gazownictwa sp. z o.o.
PublicationOmówiono stosowane w praktyce metody badania interferencji wywoływanych przez prądy błądzące na rurociągach podziemnych. Zaprezentowano przykładowe wyniki pomiarów wraz z analizą zagrożenia korozją elektrolityczną, które wykonano podczas diagnostyki stalowej dystrybucyjnej sieci gazowej eksploatowanej przez Mazowiecką Spółkę Gazownictwa sp. z o.o.
-
Diagnostyka stalowej dystrybucyjnej sieci gazowej pod kątem zagrożenia prądami błądzącymi
PublicationOmówiono badania zagrożenia gazociągów korozją elektrolityczną, które wykonano na sieci gazowej eksploatowanej przez MSG sp. z o.o. Badaniami objęto wytypowane obszary sieci w rejonach oddziaływania trakcji kolejowej i tramwajowej we wszystkich OZG wchodzących w skład Spółki. W referacie opisano metodykę badań, realizację kolejnych etapów przedsięwzięcia oraz osiągnięte rezultaty. Pomiary terenowe wykonane zostały przez zespoły...
-
Modernizacja systemu ochrony katodowej platformy morskiej
PublicationPrzedstawiono opracowana koncepcję modernizacji starego systemu ochrony katodowej nóg platformy morskiej. Polegała ona na podłączeniu układów anod galwanicznych umieszczonych na dnie morskim. przedstawiono przykładowe wyniki pomiarów uzyskanego efektu ochronnego tj. profile potencjałowe nogi platformy. Uzyskane wyniki wykazały skuteczność zmodernizowanego systemu ochrony katodowej.
-
Ocena zagrożenia rurociągów podziemnych korozją wywoływaną przez prąd przemienny
PublicationScharakteryzowano interferencje prądu przemiennego na rurociągach podziemnych. Przedstawiono przyjętą w normie PKN-CEN/TS 15280 hipotezę mechanizmu korozji wywoływanej przez prąd przemienny w defektach powłoki rurociągów chronionych katodowo. Omówiono kryteria oceny zagrożenia korozyjnego rurociągów wraz z wynikami badań terenowych, które wykorzystywano przy opracowaniu normy.
-
Studying the effectiveness of a modernized cathodic protection system for an offshore platform
PublicationPrzedstawiono dokonaną modernizację starego systemu ochrony katodowej nóg platformy morskiej oraz omówiono wykonane badania skuteczności przeciwkorozyjnej zastosowanego rozwiązania. Modernizacja polegała na podłączeniu do nóg platformy układów anod galwanicznych umieszczonych na dnie morza. Skuteczność działania systemu oceniono na podstawie pomiarów profili potencjałowych nóg platformy. Po podłączaniu kolejnych układów anod...
-
Method of sacrificial anode transistor-driving in cathodic protection system
PublicationA magnesium anode driving system has been proposed. A PNP driving transistor has been used. Electrochemical testing in 3%NaCl, results and comparison of the driving system and classic direct anode to cathode connection are presented. The driving system reduced the protection current and stabilized the working conditions of the anode. Higher anode efficiency was achieved. Overprotection and hydrogen embrittlement threats were prevented...
-
Time evolution of Electrochemical Impedance spectra of cathodically protected steel in artificial seawater
PublicationUsability of Electrochemical Impedance Spectroscopy data for better cathodic protection control was investigated. Carbon steel – S235JR2 grade specimen were exposed in artificial seawater environment. Samples were polarized and their potentials corresponded to four different cathodic protection degrees. Time evolution of Electrochemical Impedance spectra was investigated. Goodness of fit function (X2) was analysed in terms of proper...
-
Application of Electrochemical Impedance Spectroscopy to evaluate cathodically protected coated steel in seawater
PublicationTwo types of organic coated carbon steel (S235JR2 grade) electrodes were exposed to artificial seawater environment. One prepared type was defect free while the other one had an intentionally introduced φ0,5 cm coating defect. Both kinds of samples were polarized during the exposure to four potentials corresponding to four different cathodic protection levels. Evolution of their EIS spectra is presented in this paper. Results obtained...
-
The determination and identification of stray current source influences on buried pipelines using time/frequency analysis
PublicationZaprezentowano metodę detekcji źródła interferencji prądów błądzących na rurociągach podziemnych w aglomeracjach miejskich z wykorzystaniem łącznej analizy czasowo-częstotliwościowej mierzonych sygnałów. Badania przeprowadzono na rurociągu podziemnym zlokalizowanym w sąsiedztwie dwóch trakcji elektrycznych: tramwajowej i kolejowej. Wyniki analiz zaprezentowano w formie spektrogramów, które ilustrują zmiany spektralnej gęstości...
-
Increasing efficiency of technological process by limiting impact of corrosive environment on operation of spiral classifiers
PublicationMost of the technological operations related to the preparation of the output to be enriched and to the production of the final copper concentrate take place with the use of water environment. Water management, besides using innovative technical and technological solutions, is a significant factor in the whole copper ore enrichment process. Mine water resources and surface water of the tailing pond named "Żelazny Most" are the...
-
Określenie zasadności zastosowania instalacji ochrony katodowej nowych podziemnych zbiorników buforowych na terenie Bazy Paliw nr 21 OLPP w Dębogórzu.
PublicationWykonano badania terenowe i laboratoryjne w celu określenia potrzeby zastosowania ochrony katodowej nowych zbiorników buforowych na terenie Bazy Paliw OLPP w Dębogórzu.
-
Measurement methods for assessing insulation condition of underground pipelines
PublicationThe paper discusses the most frequently applied measurement methods for assessing the quality of external insulation along pipelines and detecting defect locations in the protective coating. The quality of coating along a given pipeline section under investigation is assessed by determining unitary resistance of the coating, which is calculated on the basis of measurement results obtained along a pipeline subjected to cathodic...
-
Ekspertyza dotycząca potrzeby zastosowania ochrony katodowej zbiorników podziemnych na terenie Bazy Paliw w Poznaniu
PublicationWykonano badania terenowe i laboratoryjne w celu określenia potrzeby zastosowania ochrony katodowej projektowanych zbiorników podziemnych na terenie Bazy Paliw w Poznaniu.
-
Study of the formation of calcareous deposits on cathodically protected steel in Baltic sea water
PublicationPurpose – The purpose of this paper is to investigate whether the sedimentation of calcareous deposits occurs on cathodically protected steel in Baltic sea water. Design/methodology/approach – Steel electrodes were cathodically polarized in natural Baltic sea water at potential þ0.150 V vs Zn electrode in potentiostatic mode. During exposure chronoamperometric measurements were carried out. After the exposure, the electrode’s surface...
-
Pomiary terenowe i analiza techniczna stopnia agresywności korozyjnej gruntu w Bazie PERN S.A. Miszewko Strzałkowskie
PublicationW ramach realizacji pracy pobrano próbki gruntu na terenie bazy paliw i wykonano na nich analizy fizyko-chemiczne, na podstawie których określono agresywność korozyjną gruntu na terenie bazy. Uzyskane wyniki będą wykorzystane przy projektowaniu zabezpieczeń przeciwkorozyjnych obiektów na terenie bazy paliw.
-
Pomiary terenowe i analiza techniczna stopnia agresywności korozyjnej gruntu w Bazie PERN S.A. Adamowo.
PublicationW ramach realizacji pracy pobrano próbki gruntu na terenie bazy paliw i wykonano na nich analizy fizyko-chemiczne, na podstawie których określono agresywność korozyjną gruntu na terenie bazy. Uzyskane wyniki będą wykorzystane przy projektowaniu zabezpieczeń przeciwkorozyjnych obiektów na terenie bazy paliw.
-
Pomiary terenowe i analiza techniczna stopnia agresywności korozyjnej gruntu w Bazie PERN S.A. Gdańsk
PublicationW ramach realizacji pracy pobrano próbki gruntu na terenie bazy paliw i wykonano na nich analizy fizyko-chemiczne, na podstawie których określono agresywność korozyjną gruntu na terenie bazy. Uzyskane wyniki będą wykorzystane przy projektowaniu zabezpieczeń przeciwkorozyjnych obiektów na terenie bazy paliw.
-
Modernized cathodic protection system for legs of the production rig – Evaluation during ten years of service
PublicationThe modernization of cathodic protection system of the Baltic Beta platform legs is described. It was that the sacrificial anodes cone-shaped groups were to be placed on the seabed at a depth of 80 m. The measurements results of cathodic protection effectiveness during its ten-years operation are presented. The effectiveness was assessed based on the potential value along the entire length of the legs from the sea surface to the...
-
Ocena zagrożenia korozyjnego zbiorników na terenie modernizowanego Terminala Paliw LOTOS w Piotrkowie Trybunalskim.
PublicationZbadano zagrożenie korozyjne nowo budowanych zbiorników na terenie modernizowanego terminala paliw. Oceny dokonano na podstawie badań agresywności korozyjnej pobranych próbek gruntu oraz wykonanych pomiarów terenowych. Uzyskane wyniki będą wykorzystane przy projektowaniu systemu ochrony katodowej nowych zbiorników podziemnych.
-
Badania skuteczności ochrony katodowej nóg platformy wydobywczej
PublicationWykonano badania potencjałowe parametrów ochrony platformy wydobywczej Baltic Beta. Stwierdzono występowanie pełnej ochrony katodowej w rejonie dna. Stan techniczny anod wykazuje znaczne zużycie, jednakże w dalszym ciągu realizują proces ochorny
-
Badania skuteczności ochrony katodowej zbiornika CWU typu HPMD-01.02.00
PublicationZbadano skuteczność ochrony katodowej wewnętrznej powierzchni zbiornika realizowanej w technologii z zewnętrznym źródłem prądu, z zastosowaniem dwóch typów tytanowych anod polaryzacyjnych.
-
The Effect of Increasing the Amount of Indium Alloying Material on the Efficiency of Sacrificial Aluminium Anodes
PublicationAl-Zn-In alloys having 4.2% zinc content and various indium content in the range of 0.02–0.2% were tested with respect to the most important electrochemical properties of sacrificial anodes in a cathodic protection, i.e., the current capacity and potential of the operating anode. The distribution of In and Zn in the tested alloys was mapped by means of the EDX technique, which demonstrated that these elements dissolve well in the...
-
Badania skuteczności ochrony katodowej Ostrogi Pilotowej w Porcie Gdynia
PublicationPrzedmiotem opracowania jest ocena skuteczności ochrony katodowej palościanki Ostrogi Pilotowej w Porcie Wojennym w Gdyni Oksywiu. Ochrona realizowana jest za pomocą aluminiowych anod galwanicznych spawanych do ścianki.
-
Badania skuteczności ochrony katodowej Nabrzeża Zachodniego odcinek nr 2 (północny) oraz Pirsu C w Porcie Gdynia
PublicationZbadano skuteczność ochrony katodowej północnego odcinka nabrzeża zachodniego oraz pomostu C w Porcie Wojennym w Gdyni. Ochrona realizowana jest za pomocą aluminiowych anod galwanicznych spawanych do ścianki szczelnej oraz pali.