Filters
total: 7380
filtered: 6725
-
Catalog
- Publications 6725 available results
- Journals 138 available results
- Conferences 5 available results
- Publishing Houses 1 available results
- People 108 available results
- Inventions 7 available results
- Projects 9 available results
- Laboratories 2 available results
- Research Teams 9 available results
- e-Learning Courses 277 available results
- Events 40 available results
- Open Research Data 59 available results
Chosen catalog filters
displaying 1000 best results Help
Search results for: PROBLEMY MILENIJNE
-
Experimental Comparison of Straight Lines and Polynomial Interpolation Modeling Methods in Ship Evolutionary Trajectory Planning Problem
PublicationPaper presents the application of evolutionary algorithms and polynomial interpolation in ship evolutionary trajectory planning method and its comparison to classic approach, where trajectory is modeled by straight lines. Evolutionary algorithms are group of methods that allows\ to find a collision free trajectory in real time, while polynomial interpolation allows to model smooth trajectory, which keeps continuity of velocity...
-
Inverse method for 2D viscous flow design problem using stream-function coordinates for axisymmetric model
PublicationOpracowano metodę odwrotną dla przepływów lepkich nieściśliwych w osiowosymetrycznej konfiguracji. Użyto współrzędnych funkcji prądu mających tą właściwość, iż możliwe jest zastapienie jednej współrzędnej geometrycznej zmienną zależną od prędkości przepływu. W związku z czym możliwe jest rozwiązanie zadania projektowego. Metodę rozwiązano numerycznie dla przypadku testowego jak i pokazano możliwości metody dla bardziej skomplikowanego...
-
Alternative approach to the solution of the momentum-space Schrödinger equation for bound states of the N-dimensional Coulomb problem
PublicationW pracy rozważono zagadnienie Schrödingera-Coulomba w R^N, N>=2, w reprezentacji pędowej. Radialne równanie całkowe występujące w stowarzyszonym zagadnieniu sturmowskim rozwiązano, stosując podane przez Ossiciniego symetryczne rozwinięcie typu Poissona funkcji Legendre'a drugiego rodzaju w szereg iloczynów wielomianów Gegenbauera. Następnie wykorzystano relację pomiędzy rozwiązaniami zagadnienia sturmowskiego oraz zagadnienia własnego...
-
Integrated spatial and energy planning – importance of a problem for contemporary architects and urban planners with focus on environmental factors
PublicationAlong with respecting basic sustainable development goals, planners will also be obliged to meet more stringent provisions related to energy efficiency in the coming years. In Poland, a crucial year will be 2021, when the EU directive on the energy efficiency of buildings comes into force. In this matter, not only the characteristics of individual objects are of great importance, but their whole complexes and the overall approach...
-
Trustworthy Applications of ML Algorithms in Medicine - Discussion and Preliminary Results for a Problem of Small Vessels Disease Diagnosis.
PublicationML algorithms are very effective tools for medical data analyzing, especially at image recognition. Although they cannot be considered as a stand-alone diagnostic tool, because it is a black-box, it can certainly be a medical support that minimize negative effect of human-factors. In high-risk domains, not only the correct diagnosis is important, but also the reasoning behind it. Therefore, it is important to focus on trustworthiness...
-
Pollution of the Baltic Sea - DPSIR approach oriented. Pesticide pollution case study
PublicationPraca przedstawia krótką charakterystykę systemu DPSIR i podjętą próbę zastosowania go dla Morza Bałtyckiego. Opisano projekt szczegółowy, którego tematem było zanieczyszczenie pestycydami Morza Bałtyckiego. Przedstawiono sposób postępowania przy ustalaniu elementów systemu DPSIR, przedstawiono również skrótową charakterystykę pestycydów.
-
Problemy pomiarów niewielkich wartości ładunku występujących w procesie drzewienia elektrycznego. VI Ogólnopolskie Sympozjum Inżynieria Wysokich Napięć - IW 2002.
PublicationReferat zawiera omówienie problemów rejestracji niewielkich wartości impulsów prądowych o ultrakrótkich czasach trwania. Przedstawiono tu metodę pomiaru impulsów prądowych związanych z ładunkiem wstrzykiwanym do polimeru z elektrody ostrzowej przy napięciu przemiennym. W pracy zawarto także wyniki wstępnej serii badań mającej na celu przetestowanie zmodyfikowanego układu probierczego.
-
Związki endokrynne w środowisku. Problemy i wyzwania cz. II Wykrywanie i oznaczanie związków endokrynnych i/lub endokrynności próbek
PublicationOdkrycie istnienia w środowisku mikrozanieczyszczeń, do których należą między innymi związki z grupy EDC, spowodowało konieczność opracowania i wdrożenia nowych metod do praktyki analitycznej. Jedną z nich są nabierające coraz większego znaczenia techniki immunoanalizy. Mimo, iż nie są one rozwiązaniem nowym, ponieważ od dawna z powodzeniem stosuje się je w analizie klinicznej, mają wiele zalet pozwalających na wykorzystanie...
-
Positive solutions of three-point boundary value problems for second order impulsive differential equations with advanced arguments
PublicationW pracy dyskutowano problem istnienia dodatnich rozwiązań dla równań różniczkowych z impulsami rzędu drugiego i z argumentami typu wyprzedzonego. Podano warunki dostateczne na istnienie jednego lub dwóch rozwiązań dodatnich takich zagadnień.
-
Positive solutions for three-point one-dimensional p-Laplacian boundary value problems with advanced arguments [online]
PublicationPraca dotyczy problemów istnienia dodatnich rozwiązań dla trzy-punktowych zagadnień brzegowych z wyprzedzonymi argumentami. Zastosowano twierdzenie Avery-Petersona o punkcie stałym aby uzyskać warunki dostateczne na istnienie conajmniej trzech dodatnich rozwiązań.
-
Analysis of radiation and scattering problems with the use of hybrid techniques based on the discrete Green's function formulation of the FDTD method
PublicationIn this contribution, simulation scenarios are presented which take advantage of the hybrid techniques based on the discrete Green's function formulation of the finite-difference time-domain (DGF-FDTD) method. DGF-FDTD solutions are compatible with the finite-difference grid and can be applied for perfect hybridization of the FDTD method. The following techniques are considered: (i) DGF-FDTD for antenna simulations, (ii) DGF-based...
-
Udział samorządu terytorialnego w rozwiązywaniu problemów finansowych zakładów opieki zdrowotnej
Publication -
Możliwości rozwiązywania problemów ludzi niewidomych samodzielnie poruszających się po mieście
PublicationW artykule przedstawiono trudności, na jakie natrafiają ludzie całkowicie niewidomi. Omówiono przyczyny niezaakceptowania przez niewidomych dotychczas zbudowanych wykrywaczy przeszkód. Omówiono walory uzytkowe mówiącego odbiornika sygnałów GPS ''Nawigator'' dla niewidomych. Wskazano na konieczność udostępnienia ludziom niewidomym informacji tekstowej znajdującej się na budynkach i pojazdach komunikacji miejskiej. Zaproponowano...
-
Kolorowanie grafów obciążonych i jego zastosowanie w problemie przydziału częstotliwości
PublicationReferat omawia jeden z modeli dla problemu przydziału częstotliwości, oparty o kolorowanie grafów obciążonych. Podana została złożoność obliczeniowa modelu i wielomianowy algorytm 4-kolorowania grafów w tym modelu.
-
Udział samorządu terytorialnego w rozwiazywaniu problemow finansowych zakładóóów opieki zdrowotnej.
PublicationZadłużone jednostki ochrony zdrowia mają wpływ na zwiększenie długu publicznego samorządu terytorialnego dowodzi autor w treści artykułu.
-
Wielkopowierzchniowe obiekty handlowe - zwykłe generatory ruchu czy źródła problemów transportowych?
PublicationW artykule zaprezentowano dane na temat funkcjonowania dużych centrów handlowych w miastach, uzyskane z polskich i obcojęzycznych źródeł literatury oraz badań realizowanych w Polsce i za granicą. Przedstawione zagadnienia pozwalają na zapoznanie się z podstawową wiedzą na temat zachowań klientów oraz poznanie uwarunkowań określania oferty parkingowej wielkopowierzchniowych obiektów handlowych. Przedstawiono także charakterystyki...
-
Badanie problemów występujących w projektowaniu i eksploatacji elektrycznych pędników azymutalnych
PublicationArtykuł przedstawia kilka problemów dotyczących projektowania i eksploatacji elektrycznych układów napędowych małej mocy. Przedstawiane pędniki są projektowane i stosowane przez studentów i pracowników Politechniki Gdańskiej do napędu łodzi napędzanych energią słoneczną, które biorą udział w międzynarodowych regatach.
-
METODA I NARZĘDZIA DNIAGNOZOWANIA PROBLEMÓW PRZEPŁYWU POWIETRZA POD PODŁOGĄ TECHNICZNĄ
PublicationW pracy opisano wagę problematyki kontroli i diagnostyki przepływu powietrza chłodzą-cego pod podniesiona podłogą techniczną w centrach danych telefonii komórkowej, z uwzględnie-niem funkcji podwójnego zastosowania. Opisano specjalizowane narzędzie pomiarowe, oraz metodę pomiarów i weryfikacji, które pozwalają identyfikować problemy przepływu powietrza chłodzącego. Narzędzia i metoda zostały opracowane przez zespół Laboratorium...
-
Gdańskie porty jachtowe - próba diagnozy problemów i przedstawienia perspektyw rozwoju
PublicationPory jachtowe w Gdańsku są ważnym elementem infrastruktury terenów nadwodnych i miejscem rekreacji mieszkańców. Artykuł omawia działania władz miasta w zakresie planowania i realizacji nowych obiektów, analizuje gdańskie akweny wodne i aktualny stan zainwestowania oraz realne potrzeby gdańskiego środowiska żeglarskiego. Na koniec konfrontuje je, wskazując niewykorzystane potencjały i pożądane kierunki rozwoju.
-
The Problem of Wastewater in Shale Gas Exploitation The Influence of Fracturing Flowback Water on Activated Sludge at a Wastewater Treatment Plant
Publication -
Technologie informacyjne i komunikacyjne a problem ubóstwa w kraju gospodarczo słabo rozwiniętym - na przykładzie Boliwii.
Publication -
Local heaviside weighted mlpg meshless method approach to extended flamant problem using radial basis functions
PublicationW artykule przedstawiono rozwiązanie uogólnionego zagadnienia Flamanta za pomocą bezsiatkowej metody MLPG z wykorzystaniem funkcji o bazie radialnej. Sprawdzono wydajność metody dla dwóch klas funkcji kształtu: klasycznych funkcji radialnych i lokalnych funkcji radialnych. Porównano wyniki obliczeń oraz przedstawiono wnioski.
-
Assessment of tensile forces in Sopot Forest Opera membrane by in situ measurements and iterative numerical strategy for inverse problem
PublicationAssessment of tensile forces in newly build Sopot Forest Opera roofing membrane is presented. The procedure is based on in situ measurements and solution of the inverse problem by an iterative procedure. The goal of the analysis is to determine whether the stress state of the membrane is consistent with the design assumptions. The paper contains the description of measurements, used instruments, applied loadings, numerical investiga-tions...
-
A Canonical Switched Capacitor DC-DC Converter. A look at how the historical SC synthesis problem is getting solved
PublicationWe reconsider a solution to the historical problem in switched capacitor (SC) DC-DC converter synthesis. Specifically, we retackle the problem of constructing an SC twophase network realizing arbitrary voltage conversion ratio within rational bounds defined. Theoretical foundations are available in our earlier research [3] where a nonconstructive proof of existence was given. We briefly review and comment on known circuit solutions...
-
Rozdrobione odpady polimerowe- nowy problem i świadek historii wpływu człowieka na najnowsze dzieje ziemi.
PublicationSyntetyczne polimery są nieodłącznym towarzyszem współczesnego człowieka i dowodem jego działalności obecnym w osadach, szczególnie od połowy XX wieku. Przeciętny konsument wprowadza dziennie do środowiska około 2,4 mg mikroplastiku. Terminem "mikroplastik" określa się odpady z tworzyw sztucznych, ktorych wielkość nie przekracza 5 mm.
-
Młodzież gimnazjalna w dobie przemian cywilizacyjnych- problem więzi społecznych oraz zagrożenia dla jej rozwoju
PublicationArtykuł omawia problematyke zjawisk patologicznych dotykajacych młodzież gimnazjalną z terenu woj. pomorskiego, w kontekście przemian cywilizacyjnych. Autor wskazuje zagrożenie rozpadu poczucia więzi społ. i zastępowaniem ich przez więzi rzeczowe i celowe. Wskazuje także na konieczne działania w kierunku tworzenia prawidłowych relacji i działań w otaczającej rzeczywistości, także działąń profilaktycznych.
-
Analytical solution of non-stationary heat conduction problem for two sliding layers with time-dependent friction conditions
PublicationIn this article we conduct an overview of various types of thermal contact conditions at the sliding interface. We formulate a problem of non-stationary heat conduction in two sliding layers with generalized thermal contact conditions allowing for dependence of the heat-generation coefficient and contact heat transfer coefficient on time. We then derive an analytical solution of the problem by constructing a special coordinate...
-
On weak solutions of the boundary value problem within linear dilatational strain gradient elasticity for polyhedral Lipschitz domains
PublicationWe provide the proof of an existence and uniqueness theorem for weak solutions of the equilibrium problem in linear dilatational strain gradient elasticity for bodies occupying, in the reference configuration, Lipschitz domains with edges. The considered elastic model belongs to the class of so-called incomplete strain gradient continua whose potential energy density depends quadratically on linear strains and on the gradient of...
-
Problemy rewitalizacji silnie zdegradowanych obiektów modernistycznych o wysokich walorach historycznych w tkance miejskiej na przykładzie Charkowa, Mińska i Moskwy
PublicationPublikacja przedstawia stan obecny, zniszczenia i mozliwości rewitalizacji zdegradowanych obiektów modernistycznych Charkowa, Mińska i Moskwy w kontekscie ogólnoeuropejskim. Połozono nacisk na specyfikę systemu politycno-ekonomicznego wpływającego na mozliwości utrzymania wspomnianych obiektów. Przeprowadzono wartościowanie stanu wyjsciowego jak i obecnego.
-
Interdyscyplinarne ujęcie problemu szumów usznych i wynikające z niego technologie elektronicznego wspomagania diagnostyki i terapii.
PublicationZaproponowano interpretację zjawiska powstawania szumów usznych w oparciu o teorię kwantowania sygnału fonicznego. Wskazano na realizowane aktualnie prace nad skonstruowaniem urządzenia opartego na generowaniu szumu maskującego typu dither, pracującego na częstotliwościach ponadsłyszalnych (ultradźwiękowych). Urządzenie tego typu jest aktualnie projektowane w Politechnice Gdańskiej we współpracy z Instytutem Fizjologii i Patologii...
-
Nonnegative solutions to nonlocal boundary value problems for systems of second-order differential equations dependent on the first-order derivatives
PublicationStosując tw. Avery-Petersona o punkcie stałym, podano warunki dostateczne na istnienie nieujemnych rozwiązań dla układów równań różniczkowych rzędu drugiego z argumentami opóźnionymi i wyprzedzonymi oraz warunkami brzegowymi zawierającymi całki Stieltjesa. Praca zawiera wiele przykładów.
-
Positive solutions of one-dimensional p-Laplacian boundary value problems for fourth-order differential equations with deviating arguments
PublicationPraca dotyczy istnienia dodatnich rozwiązań dla równań różniczkowych rzędu czwartego z warunkami brzegowymi z odchylonymi argumentami. Stosując twierdzenie o punkcie stałym dla stożków podano warunki dostateczne na istnienia takich rozwiązań.
-
A GPU Solver for Sparse Generalized Eigenvalue Problems with Symmetric Complex-Valued Matrices Obtained Using Higher-Order FEM
PublicationThe paper discusses a fast implementation of the stabilized locally optimal block preconditioned conjugate gradient (sLOBPCG) method, using a hierarchical multilevel preconditioner to solve nonHermitian sparse generalized eigenvalue problems with large symmetric complex-valued matrices obtained using the higher-order finite-element method (FEM), applied to the analysis of a microwave resonator. The resonant frequencies of the low-order...
-
Environmental problems and health risks with disposable baby diapers: Monitoring of toxic compounds by application of analytical techniques and need of education
PublicationDue to the widespread use of disposable diapers in healthy babies as well as children prone to allergiesand premature babies with reduced immunity, disposable diapers should only be made of non-toxic andnatural ingredients. Unfortunately, disposable diaper manufacturers are reluctant to present their exactchemical composition, claiming that their trade secrets apply. However, several reports show thatdisposable diapers of well-known...
-
O problemie przydziału częstotliwości, kontrastowym kolorowaniu grafów i częściowych k-drzewach
PublicationNiniejszy artykuł poświęcony jest złożoności obliczeniowej problemu przydziału częstotliwości. Zawiera dowód tego, że jest on NP-trudny nawet dla grafów interferencji, będących grafami dwudzielnymi, oraz wielomianowy algorytm rozwiązujący ten problem dla grafów interferencji, będących częściowymi k-drzewami.
-
Makromodele w analizie problemów quasi-periodycznych i wieloskalowych metodą różnic skończonych
PublicationW niniejszej pracy podjęty został temat efektywnej analizy układów quasiperiodycznych i wieloskalowych. Wykorzystana została w tym celu metoda makromodelingu pozwalająca na zastąpienie newralgicznych obszarów (siatki FDTD/FDFD) układu ich zwięzłym i dokładnym opisem macierzowym (tzw. makromodelami). Opracowano szereg modyfikacji metody makromodelingu mających na celu umożliwienie za jej pomocą efektywnej analizy struktur quasiperiodycznych...
-
Studium problemów zarządzania ciepłem odpadowym silnika w samochodach osobowych. - Z. Kneba.
PublicationW pracy przedstawiono zagadnienia sterowania ciepłem silnika spalinowego samochodu osobowego. Zbadano przebiegi czasowe procesów nagrzewania i stygnięcia cieczy obiegowych i części silnika. Na podstawie jazd miejskich, wykonanych okresie ponad roku, określono także wpływ temperatury rozruchu silnika na przebiegowe zużycie paliwa. Opracowano model matematyczny silnika, jego układu chłodzenia i smarowania, uwzględniający pojemności...
-
Problem analizy obniżenia wartości OEE zautomatyzowanego parku maszynowego spowodowanego spadkiem prędkości pracy oraz mikroprzestojami technicznymi
PublicationW opracowaniu przedstawiono problematykę podniesienia wartości wskaźnika OEE będącego odzwierciedleniem produktywności parku maszynowego. Szczególną uwagę poświęcono analizie poprawnej identyfikacji i eliminacji strat składowej wydajności OEE związanej z występowaniem spadków prędkości pracy maszyn oraz mikroprzestojów technicznych. We wstępie opracowania została zaprezentowana charakterystyka wskaźnika OEE oraz obu czynników powodujących obniżenie...
-
Problem jednoznacznej identyfikacji słupa energetycznego w procesie inwentaryzacji linii wysokiego napięcia metodą lotniczego skaningu laserowego
Publicationnwentaryzację linii elektroenergetycznych przeprowadza się w celu poprawy bezpieczeństwa elektroenergetycznego sieci. Można ją wykonać np. przy użyciu lotniczego skaningu laserowego. W trakcie pomiaru otrzymuje się chmurę punktów, z której podczas klasyfikacji wyłonione zostają podzbiory punktów reprezentujących słup elektroenergetyczny. Linie średniego i wysokiego napięcia budowane są głównie na słupach stalowych. W opracowaniach,...
-
Mathematical analysis of the lasing eigenvalue problem for the optical modes in a layered dielectric cavity with a quantum well and distributed Bragg reflectors
Publication -
Towards solving heterogeneous fleet vehicle routing problem with time windows and additional constraints: real use case study
PublicationIn advanced logistic systems, there is a need for a comprehensive optimization of the transport of goods, which would reduce costs. During past decades, several theoretical and practical approaches to solve vehicle routing problems (VRP) were proposed. The problem of optimal fleet management is often transformed to discrete optimization problem that relies on determining the most economical transport routes for a number of vehicles...
-
Wybrane uwagi o analizie dynamicznej ciała sztywnego i powłok sprężystych. Problemy dynamiki konstrukcji. Zbiór prac XI Międzynarodowego Sympozjum Dynamiki Konstrukcji.
PublicationPraca podejmuje tematykę ruchu kulistego bryły sztywnej i metod jej wyznaczania. Zastosowane procedury numeryczne testowane dla przypadku bryły sztywnej są stosowane do analizy dynamicznej powłok sprężystych na podstawie analogii równań dynamiki.
-
Wpływ przepięć na pułapkowanie i relaksacje ładunku w folii polietylenowej. IX Sympozjum Problemy Eksploatacji Układów Izolacyjnych Wysokiego Napięcia EUI ´03.
PublicationW referacie przedstawiono znane z literatury wyniki badań wskazujące na istotny w procesie degradacji i izolacji wpływ przepięć nakładanych na napięcie przemienne.
-
Problemy zagrażające bezpieczeństwu dzieci i ich rodziców w ruchu drogowym podczas podróży do szkoły na przykładzie Przymorza Małego w Gdańsku
PublicationArtykuł opisuje problemy wpływające negatywnie na bezpieczeństwo ruchu drogowego na obszarze Przymorza Małego, a także przedstawia pomysły, których realizacja powinna poprawić bezpieczeństwo pieszych, rowerzystów oraz kierowców pojazdów samochodowych poruszających się po tym obszarze. W pierwszej części przedstawiono informacje dotyczące stanu aktualnego analizowanego terenu, opisano zlokalizowane tutaj placówki oświatowe, a także...
-
Why do Open Government Data initiatives fail in developing countries? A root cause analysis of the most prevalent barriers and problems
PublicationOpen government data (OGD) include the provision of government data, which have so far been reserved for the provision of public utilities and services, wherein different stakeholders may create value out of the same source. Recently, OGD initiatives around the world have dampened or were found to be inadequate for one or other reasons. The present study seeks to underline the root causes behind these inadequate or stalled initiatives...
-
Analiza konwencjonalnych nośników energii z biomasą do celów grzewczych. Cz. 1. Charakterystyka problemu oraz metodyka badań
PublicationW artykule przedstawiono istotę problemu zastosowania konwencjonalnych źródeł energii (węgla kamiennego, gazu ziemnego, oleju opałowego oraz energii elektrycznej pozyskiwanej z krajowego systemu elektroenergetycznego – KSE) w odniesieniu do odnawialnego źródła energii – OZE (jakie stanowi biomasa). Przedstawiona w artykule metodyka stanowi podstawę ilościowej realizacji analizy ekonomicznej i ekologicznej ww. nośników energii,...
-
Solving Boundary Value Problems for Second Order Singularly Perturbed Delay Differential Equations by ε-Approximate Fixed-Point Method
PublicationIn this paper, the boundary value problem for second order singularly perturbed delay differential equation is reduced to a fixed-point problem v = Av with a properly chosen (generally nonlinear) operator A. The unknown fixed-point v is approximated by cubic spline vh defined by its values vi = vh(ti) at grid points ti, i = 0, 1, ... ,N. The necessary for construction the cubic spline and missing the first derivatives at the boundary...
-
Krzyżowanie uśredniające w ewolucyjnej metodzie planowania ścieżki przejścia w zastosowaniu do problemu unikania kolizji na morzu
PublicationArtykuł przedstawia zastosowanie operatora krzyżowania uśredniającego do wyznaczania ścieżki przejścia przy użyciu algorytmu ewolucyjnego w zastosowaniu do unikania kolizji na morzu. Krzyżowanie uśredniające zapewnia rozszerzenie zbioru rozwiązań możliwych do uzyskania w porównaniu z wariantem krzyżowania wymieniającego. Przeprowadzone badania wykazały, że zastosowany wariant krzyżowania pozwala na uniezależnienie wyników symulacji...
-
Positive solutions to third-order impulsive Sturm-Liouville boundary value problems with deviated arguments and one-dimensional p-Laplacian
PublicationBadane są równania różniczkowe z impulsami trzeciego rzędu z odchylonymi argumentami przy zadanych warunkach brzegowych typu Sturma-Liouvilla. Podano warunki dostateczne na istnienie dodatnich rozwiązań takich problemów stosując twierdzienie o punkcie stałym dla stożków.
-
Programowanie dynamiczne w rozwiązywaniu problemów szeregowania zadań w systemach o acyklicznej strukturze
PublicationRozważono rozrzedzone systemy niepodzielnych zadań dwuprocesorowych o jednostkowych długościach operacji oraz systemy maszyn dedykowanych (open shop,flow shop, mixed shop) o operacjach zero-jedynkowych. Przedstawiono rodzinę wielomianowych algorytmów opartych na programowaniu dynamicznym, pozwalających na znalezienie optymalnego uszeregowania względem szerokiej rodziny funkcji kryterialnych. Stopień rozrzedzenia systemu zdefiniowano...