Filters
total: 1322
filtered: 1157
-
Catalog
- Publications 1157 available results
- People 62 available results
- Inventions 10 available results
- Projects 9 available results
- Laboratories 5 available results
- Research Teams 3 available results
- Research Equipment 13 available results
- e-Learning Courses 50 available results
- Events 13 available results
Chosen catalog filters
displaying 1000 best results Help
Search results for: ROZPŁYW MOCY
-
Bilansowanie KSE z udziałem procesu regulacji pierwotnej po wypadnięciu źródeł generacji rozproszonej. Cześć I: Praca wydzielona KSE.
PublicationW referacie przedstawiono problem bilansowania mocy czynnej w Krajowym Systemie Elektroenergetycznym po wypadnięciu źródeł generacji rozproszonej. Zakłada się jednocześnie, duże nasycenie energetyką wiatrową, czyli źródłami energii, które obecnie mają największą szanse rozwoju. W referacie analizuje się proces bilansowania mocy czynnej z udziałem regulacji pierwotnej po wypadnięciu określonej liczby źródeł generacji rozproszonej.
-
Dokładne generowanie wektora napięcia wyjściowego w falowniku napięcia z modulacją szerokości impulsów
PublicationW artykule dokonano analizy wpływu parametrów tranzystorów mocy wykorzystanych do budowy falownika napięcia na dokładność generowania wektora napięcia wyjściowego. Zaproponowano metodę modulacji szerokości impulsów, w której zredukowany został wpływ zjawisk związanych z właściwościami tranzystorów mocy na napięcie generowane w falowniku. Przedstawiono przebiegi prądów fazowych falownika, w którym zaimplementowano proponowane rozwiązanie.
-
Estimation of Selected Synchronous Generator Parameters Based on the Gradient Method
PublicationThe authors present a method for the estimation of synchronous generator model parameters using a gradient algorithm. The paper shows an example of model parameter estimation for a turbogenerator and hydrogenerator, based on the generator voltage time responses obtained during an active and reactive power rejection test.
-
Optymalizacja mikrofalowego generatora plazmy o strukturze współosiowej zasilanego falowodem
PublicationW niniejszym artykule przedstawiono wyniki optymalizacji transferu energii w mikrofalowym generatorze plazmy o strukturze współosiowej zasilanym falowodem WR 340. Do obliczeń posłużono się programem Comsol Multiphysics. Dla zwartego odcinka linii współosiowej o optymalnej długości 52 mm, minimalny stosunek mocy fali odbitej do mocy fali padającej mierzony w płaszczyźnie wejściowej prezentowanego generatora plazmy zmniejszył się...
-
The analysis of stationary electrochemical noise.
PublicationSzum elektrochemiczny jest techniką cieszącą się rosnącym zainteresowaniem. Jedną z podstawowych charakterystyk przebiegów otrzymywanych za pomocą omawianej metody jest widmowa gęstość mocy. Prawidłowa estymacja powyższej wielkości wiąże się z koniecznością zachowania wymogu stacjonarności szumu elektrochemicznego. W niniejszej pracy autorzy proponują zastosowanie rozkładu Wignera-Villego do oceny stopnia niestacjonarności przebiegów...
-
Zastosowanie tranzystorów IGBT w napędach maszyn wibracyjnych
PublicationPrzedstawiono układ elektroniczny stopnia mocy maszyny wibracyjnej i przetwarzanie cyfrowe sygnałów sterujących. W rozwiązaniu tym zastosowano układ mostka tranzystorów IGBT sterowany mikroprocesorowo przy użyciu generatora PWM, który wytwarza sygnał o przebiegu prostokątnym z cyfrowo regulowanym wypełnieniu oraz z możliwością zmiany częstotliwości w dużym zakresie. Wykonany stopień mocy zastosowano do zasilania wzbudnika drgań...
-
Synteza układu regulacji maszyny dwustronnie zasilanej zmodyfikowanego przez zastosowanie sieci neuronowej.
PublicationMaszyna dwustronnie zasilana stosowana jest jako generator w elektrowniach wiatrowych, gdzie występują bardzo ostre wymagania dotyczące jakości wytwarzanej energii elektrycznej oraz specyficzne problemy mechaniczne. Projekt dotyczy układu regulacji mocy maszyny dwustronnie zasilanej, będącej złożonym, nieliniowym obiektem, w którym mogą pojawiać się bardzo słabo tłumione oscylacje. Celem pracy było opracowanie układu regulacji...
-
Domowa mikrosiłownia kogeneracyjna
PublicationW pracy przedstawiono koncepcję mikrosiłowni do wykorzystania w gospodarstwie domowych o mocy 2kW.
-
Specyficzne problemy regulacji automatycznej turbozespołów wpływające na bezpieczeństwo elektrowni jądrowych i pewność zasilania systemu elektroenergetycznego
PublicationWskazano na odmienność cech regulacyjnych turbozespołów w elektrowniach jądrowych, w porównaniu z konwencjonalnymi, ich wpływ na bezpieczeństwo bloków jądrowych oraz pewność zasilania systemu elektroenergetycznego. Na tle wymagań odnoszących się do pożądanej struktury układu regulacji automatycznej częstotliwości i mocy bloku jądrowego m.in. porównano trzy warianty struktury układu regulacji. Zbadano wpływ udziału elektrowni jądrowych...
-
Morskie farmy elektrowni wiatrowych: duńska ''Horns Rev'' i polska ''Pomorze''.
PublicationPrzedstawiono morską farmę wiatrową ''Horns Rev'', pierwsza na świecie farmę wiatrowa o mocy 160 MW, przekazywaną aktualnie do eksploatacji, położoną na duńskim wybrzeżu Morza Północnego. Jej parametry lokalizacja i rozwiązania techniczne są warte poznania, szczególnie że planowana polska farma wiatrowa ''Pomorze'' zlokalizowana na wysokości nadmorskich miejscowości Karwia-Dąbki, będzie jej kopią o nieco mniejszej mocy...
-
Napowietrzanie instalacji kanalizacyjnej
PublicationNieprzyjemne zapachy wydobywające sie z przyborów sanitarnych, wysysanie wody z zamknięć wodnych (syfonów), powolny odpływ ścieków, bulgotanie w przewodach czy osadzanie się w nich zanieczyszczeń - to tylko niektóre symptomy nieprawidłowego napowietrzania kanalizacji. Aby temu zapobiec przyda sie nie tylko znajomość przepisów, ale i garść praktycznych zaleceń oraz wiedza o rozwiązaniach dostępnych na rynku.
-
Straty i sprawność energetyczna silników i układów napędowych
PublicationStraty i sprawność energetyczna każdego silnika napędowego muszą być przedstawiane jako funkcje wielkości fizycznych niezależnych od występujących w silniku strat. Takimi wielkościami są prędkość i obciążenie wymagane przez napędzaną silnikiem maszynę lub urządzenie, zmieniające się w polu pracy napędu. Prędkość i obciążenie silnika decydują o chwilowej mocy użytecznej silnika oraz w zróżnicowany sposób o występujących w silniku...
-
Jednofazowy falownik napięcia z aktywnym obwodem odsprzęgającym
PublicationZnanym zagadnieniem w jednofazowych falownikach napięcia jest pobieranie ze źródła napięcia stałego składowej przemiennej o częstotliwości dwukrotnie większej od częstotliwości generowanej przez falownik. Jednym z rozwiązań problemu jest stosowanie dużej baterii kondensatorów elektrolitycznych, lecz lepszym sposobem z punktu widzenia niezawodności i gęstości mocy przekształtnika jest stosowanie aktywnych układów odsprzęgania mocy....
-
On the possible increasing of efficiency of ship power plant with the system combined of marine diesel engine, gas turbine and steam turbine at the main engine - steam turbine mode of cooperation
PublicationW pracy przedstawiono koncepcję układu kombinowanego okrętowego dużej mocy złożonego z silnika głównego tłokowego oraz skojarzonych z nim turbiny gazowej mocy i układu turbiny parowej, wykorzystujących energię zawartą w spalinach wylotowych silnika głównego tłokowego. Rozpatrywano układ kombinowany układ złożony z silnika spalinowego tłokowego skojarzony z układem turbiny parowej. Podano algorytm i obliczenia poszczególnych podukładów:...
-
Computational investigations of acoustic radiation from end shields of small-power electric motor
PublicationW artykule omówiono rozwój metod modelowania własności akustycznych maszyn elektrycznych. Wskazano na pomijalny dotąd, znaczący udział drgań tarcz łożyskowych w emitowaniu hałasu przez silniki małej mocy. Na podstawie równania falowego potencjału prędkości wyprowadzono analityczne formuły do obliczeń akustycznych w polu bliskim tarczy łożyskowej. Zamieszczono uzyskane z serii obliczeń dla pracującego silnika, rozkłady ciśnienia...
-
Sterowanie maszyną dwustronnie zasilaną pracującą jako generator w elektrowni wiatrowej przy zapadach napięcia
PublicationW artykule przedstawiono problematykę dotyczącą sposobów regulacji mocy maszyny dwustronnie zasilanej pracującej jako generator w elektrowni wiatrowej. Poruszono problem działania generatora w przypadku pojawienia się zakłóceń napięcia po stronie systemu elektroenergetycznego w postaci zapadu napięcia. Zaprezentowano układy regulacji mocy, oparte na modelach multiskalarnych maszyny asynchronicznej, umożliwiające rozszerzenie zakresu...
-
Possible use of combined diesel engine/steam turbine in ship power plant = Możliwości zastosowania układów kombinowanych: silnik diesla - turbina parowa w siłowniach okrętowych
PublicationW artykule przedstawiono układ kombinowany dużej mocy. Składa się on z silnika spalinowego tłokowego oraz skojarzone z nim układu turbiny parowej, wykorzystującego energię spalin wylotowych. Rozpatrzono tylko wariant silnik Diesla - turbina parowa, z kotłem utylizacyjnym jednociśnieniowym. Podano założenia i ograniczenia oraz wyniki obliczeń z opracowanego programu komputerowego. Obliczenia numeryczne wykonano dla silników spalinowych...
-
Uncertainty in measuring noise parameters of a communication receiver
PublicationPrzedstawiono sposób pomiarów mocy dźwięku generowanego przez silnik sytemu napędowego z przemiennikiem częstotliwości. Wyprowadzono wyrażenie na niepewność wyznaczania mocy dźwięku emitowanego przez silnik, przy użyciu pomiarów poziomu dźwięku. Niepewność wyników pomiarów była szacowana w oparciu o metodę typu B. Przedstawiono wyniki badań laboratoryjnych i analizy wybranych składników niepewności dla układu napędowego z silnikiem...
-
Uproszczenia w obliczeniach kanalizacji deszczowej
PublicationEfekt transformacji opadu w odpływ oraz wielkość i zmienność natężenia przepływu w kanalizacji deszczowej są wypadkową szeregu skomplikowanych procesów różnej natury. Do pełnego opisu wymagają one złożonego zapisu matematycznego i dużej liczby danych wejściowych, stąd w obliczeniach konieczne jest stosowanie różnorodnych uproszczeń. W artykule przedstawiono najczęściej stosowane typy uproszczeń, podano przykłady oraz konsekwencje...
-
Wpływ sposobu suszenia na wiązkość i naprężenia tnące przy przecinaniu wybranych gatunków drewna
PublicationW rozprawie doktorskiej przedstawiono wpływ sposobów suszenia na wiązkość i naprężenia tnące w strefie skrawania, które zgodnie ze współczesną mechaniką pękania można uznać za energetyczne wskaźniki skrawalności. Badania zostały przeprowadzone dla próbek z drewna sosnowego (Pinus sylvestris L.) i bukowego (Fagus silvatica L.) suszonego czterema sposobami. Trzy z nich, to najczęściej wykorzystywane w przemyśle, suszenie w sposób...
-
Supervisory control of wind farm
PublicationW artykule przedstawiono układ nadrzędnej regulacji farmy wiatrowej umożliwiający minimalizację wahań mocy czynnej na wyjściu farmy wiatrowej.
-
Usługi bilansowania systemu dystrybucyjnego
PublicationW artykule omówiono rolę operatorów systemów dystrybucyjnych (OSD) oraz przedsiębiorstw obrotu energią jako pośredników w dostawie usług systemowych, agregujacych mozliwości rozproszonych podmiotów na rynku energii (odbiorców i wytwórców). Omówiono zasady funkcjonowania grup bilansujących oraz pozyskanie rezerw mocy wsród odbiorców poprzez wykorzystanie technik oddziaływania na stronę popytową (DSM). W artykule zawarto opis koncepcji...
-
Possible efficiency increasing of ship propulsion and marine power plant with the system combined of marine diesel engine, gas turbine and steam turbine
PublicationW rozdziale przedstawiono koncepcję układu kombinowanego okrętowego lub morskiej pływającej elektrowni dużej mocy złożonego z silnika głównego tłokowego oraz skojarzonych z nim turbiny gazowej mocy i układu turbiny parowej, wykorzystujących energię zawartą w spalinach wylotowych silnika głównego tłokowego. Rozpatrywano możliwości zastosowania takich układów w układach okrętowych z punktu widzenia sprawnościowego. Podano możliwości...
-
Hybrid high-frequency-SiC and line-frequency-Si based PEBB for MV modular power converters
PublicationIzolowane przekształtniki DC-DC o sterowanym kącie przesunięcia napięć strony pierwotnej i wtórnej są kluczowymi elementami współczesnych modułowych przekształtników energoelektronicznych średniego napięcia (SN). W porównaniu do konwencjonalnych przekształtników SN, przekształtniki modułowe z izolowanymi przetwornicami DC-DC nie wymagają izolacji w postaci wielkogabarytowych transformatorów o częstotliwości sieci. Zastosowanie...
-
MPPT control - a way to the maximization of energy amount obtained from the PV module
PublicationW układzie MPPT (Maximum Power Point Tracking) poziom mocy maksymalnej jest dynamicznie śledzony dla różnych poziomów napromieniowania i temperatur przy użyciu pamięci, zaprojektowanej jako sterowany mikroprocesorem moduł. Zastosowany algorytm w sposób ciągły poszukuje maksymalnej wartości mocy podawanej ze źródła (modułów PV) oraz pobieranej przez obciążenie. Napięcie wyjściowe z układu MPPT zależy od aktualnych warunków, w jakich...
-
Elektrochemiczne badania korozyjne laserowo nadtopionego stopu Ti6A14V
PublicationPraca prezentuje wstępne wyniki projektu badawczego, dotyczącego modyfikacji powierzchni stopu ti6al4v laserem dużej mocy w temperaturze ciekłego azotu.
-
Nadtapianie laserowe biostopu Ti6al4v w niskiej temperaturze
PublicationPraca prezentuje wstępne wyniki projektu badawczego, dotyczącego modyfikacji powierzchni stopu Ti6al4v laserem dużej mocy w temperaturze ciekłego azotu.
-
Adaptacyjny regulator transformatora blokowego = Adaptive controller of generator transformer
PublicationW referacie przedstawiono koncepcję adaptacyjnego regulatora transformatora blokowego jako narzędzia do rozszerzenia ograniczeń generacji mocy biernej generatora synchronicznego.
-
Ekspertyza stanu technicznego zasilaczy UPS NTH 3 x 160 kVA
PublicationEkspertyza zawiera analizę przyczyn i zakres uszkodzeń trójfazowych zasilaczy UPS typu NTH o mocy 3 x 160 kVA
-
Niskotemperaturowe przetapianie laserem biostopów tytanu.
PublicationPrezentowane są założenia nowego projektu badawczego, polegającego na nadtapianiu biostopów tytanu laserem dużej mocy w temperaturze ciekłego azotu.
-
Praca regulatora generatora w warunkach sprzyjających powstawaniu lawiny napięcia - wybrane problemy
PublicationW referacie zwrócono uwagę na wybrane zagadnienia związane z pracą wieloparamatrowego regulatora generatora w warunkach awarii napięciowej. Przedstawiono wyniki analizy wpływu, tak często pomijanego elementu układu regulatora generatora, jakim jest stabilizator systemowy. Zwrócono uwagę na celowość automatyzacji procesu zaniżania mocy czynnej, dla zwiększenia możliwości generacji mocy biernej. Ponadto, wskazano błędy w strukturze...
-
Analiza numeryczna mikrofalowego modułu plazmowego do produkcji wodoru
PublicationMikrofalowy moduł plazmowy (MMP) służy do produkcji wodoru poprzez reforming węglowodorów. W pracy przedstawiono wyniki optymalizacji transferu energii w MMP o strukturze współosiowej zasilanym falowodem WR 340. W omawianym MMP wyładowanie mikrofalowe powstaje pod ciśnieniem atmosferycznym, a częstotliwość pracy wynosi 2,45 GHz. Wyniki analizy numerycznej pokazują,że dla wybranej konfiguracji MMP minimalny stosunek mocy fali...
-
Digital mono-pulse method in cylindrical antena.
PublicationArtykuł prezentuje metodę poprawy dokładności namiaru w wielowiązkowym sonarze z anteną cylindryczną. Metoda oparta jest na metodzie monopulsowej, wykorzystywanej w radarach i sonarach. Metoda zapewnia dobrą dokładność namiaru dla pojedynczego impulsu sondującego. Jedyna modyfikacja w stosunku do metody oryginalnej polega na wytworzeniu dwóch odchylonych wiązek i wykonaniu prostych obliczeń. Symulacja komputerowa dowodzi , że uzyskanie...
-
Wpływ jakości pomiarów eksploatacyjnych bloków energetycznych na wyznaczanie symptomów niesprawnej pracy
PublicationW pracy opisano jedną z metod zminimalizowania błędów pomiarowych pojawiających się przy funkcyjnym wyznaczaniu wzorca sprawnej pracy obiektów energetycznych dużej mocy. Zajęto się problemem oceny jakości pomiarów związaną z występującą koniecznością okresowych wymian czujników pomiarowych ze względu na ich rozkalibrowywanie eksploatacyjne. Przedstawiono obliczenia symulacyjne wpływu takich wymian na niepewność wyznaczania wzorca...
-
Multiparameter analysis of Stirling engine with Ericsson drive mechanism.
PublicationW pracy zaprezentowano wyniki optymalizacji parametrów konstrukcyjnych silnika Stirlinga o konfiguracji beta z mechanizmem korbowym Ericssona. Jako kryterium przyjęto maksymalizację mocy silnika. W pierwszym etapie poddano optymalizacji tylko parametry konstrukcyjne wymiennika ciepła (7 zmiennych) W drugim etapie do powyższych zmiennych decyzyjnych procesu optymalizacyjnego dołączono wymiary tłoka oraz parametry konstrukcyjne...
-
Dynamic response of the PEM fuel cell to step change load
PublicationPrzedstawiono charakterystyki dynamiczne ogniwa paliwowego typu PEM o mocy 2.5 kW obciążanego sygnałem skokowym o wartościach od 1 A do 50 A.
-
Przyszłość energetyki jądrowej na świecie(cz. II)
PublicationW artykule przedstawiono problematykę rozwoju energetyki jądrowej w Polsce i na świecie ze szczególnym uwzględnieniem reaktorów jądrowych małej i średniej mocy.
-
Wpływ źródeł oświetlenia LED na pogorszenie niektórych parametrów energii elektrycznej
PublicationW artykule przedstawiono częściowe wyniki pomiarów mocy w nowo powstałym obiekcie przeznaczonym pod działalność naukowo badawczą oraz biurową. Obiekt ten charakteryzował się znacznym wykorzystaniem tanich opraw oświetleniowych LED. Dodatkowo w izolowanej sieci zasilania wykonano badania dostępnych komercyjnie układów oświetleniowych LED dla przypadku zasilania ich napięciem odkształconym. Wykonane pomiary i badania wskazują na...
-
PROGNOZOWANIE MAKSYMALNYCH GRANICZNYCH WARTOŚCI PRĘDKOŚCI POSUWU DLA PROCESU PRZECINANIA DREWNA NA PILARKACH RAMOWYCH
PublicationDo szacowania efektów energetycznych (moc skrawania, siła skrawania), w klasycznym podejściu, przy przecinaniu drewna piłami wykorzystuje się w obliczeniach opór właciwy skrawania, który w przypadku drewna jest funkcją wielu mniej lub bardziej istotnych czynników. Innym podejściem jest zastosowanie modelu bazującego na mechanice pękania, w którym bierze się pod uwagę oprócz wytrzymałości drewna, warunki tarcia, a także właciwość...
-
Ocena wpływu temperatury powietrza atmosferycznego na efekty pracy zespołu turbiny gazowej w sezonie letnim.
PublicationPrzeprowadzono analizę wpływu zmiany temperatury powietrza atmosferycznego na pracę zespołu turbiny gazowej, tzn. na zmianę mocy sprężarki oraz wzrost zużycia paliwa gazowego.
-
Badania naprężeń własnych laserowo przetapianej stali C45.
PublicationPraca prezentuje badania wpływu parametrów laserowego przetapiania stali C45 za pomocą wiązki lasera CO2 o mocy 6 kW na wielkość naprężeń własnych.
-
Steady-state characteristics and dynamic response of the PEM fuel cell to unit step change of load
PublicationPodano opis układu zasilania opartego na dwóch ogniwach paliwowych typu PEM o łącznej mocy 2.4 kW. Zaprezentowano wybrane charakterystyki statyczne i dynamiczne układu.
-
Gate Driver with Overcurrent Protection Circuit for GaN Transistors
PublicationThe improvement of the gate driver for GaN transistor is presented in this paper. The proposed topology contains the overcurrent protectionwith the two-stage turning off and independent control of turn on and off time of the GaN transistor. The operation of driver and its application in thehalf-bridge converter are described using both simulation and prototype measurements. The overcurrent protection was tested in Double Pulse...
-
Problem of optimal load distribution between generators minimizing risk of enegretic ship system overload.
PublicationOmówiono system rozdziału mocy czynnych pomiędzy generatorami w systemie energetycznym statku. Minimalizuje się ryzyko przeciążeń systemu przy jednoczesnej minimalizacji kosztów wytwarzania energii w systemie.
-
Koncepcja metody prognozowania zapotrzebowania na energię elektryczną w podstawowym stanie eksploatacji statku przy wykorzystaniu reprezentatywnych odbiorników
PublicationW referacie przedstawiono ogólny przegląd metod, stosowanych na etapie opracowywania założeń i projektów ofertowych statku, do wyznaczania całkowitej mocy elektrowni przy użyciu wskaźników oraz sporządzania wstępnej prognozy zapotrzebowania na energię elektryczną w podstawowym stanie eksploatacji. W pracy podano oryginalną koncepcję metody prognozowania zapotrzebowania na energię elektryczną w podstawowym stanie eksploatacji statków...
-
Wysokosprawne układy aktywnej filtracji wyjściowej w przekształtnikach elektrowni wiatrowych
PublicationCzęstotliwość pracy tranzystorów w przekształtnikach elektrowni wiatrowych średniej mocy jest ograniczona (1kHz-10kHz), co wymaga stosowania od strony sieci filtrów pasywnych o znacznych gabarytach. W referacie omówiono możliwość zastosowania wysokosprawnego wspomagającego filtra aktywnego z przyrządami z węglika krzemu zapewniającego eliminację wysokoczęstotliwościowych zmian prądu sieciowego (tzw. rippli) przy jednoczesnym zmniejszeniu...
-
Ekspertyza dotycząca przyczyn pękania płomieniówek kotła
PublicationWykonano badania przyczyn pękania płomieniówek przemysłowego kotła grzewczego dużej mocy w miejscu połączenia ze ścianą sitową. Wykonano analizę składu chemicznego materiału oraz badania metalograficzne. Sformułowano wnioski.
-
Badanie wpływu położenia terminala ruchomego na dokładność pomiarów w metodzie fingerprinting
PublicationOmówiono metodę pomiaru wartości mocy sygnałów w środowisku wewnątrzbudynkowym dla potrzeb implementacji metody fingerprinting. Uwzględniono różne modele terminali ruchomych oraz ich orientację. Przeprowadzono analizę statystyczną otrzymanych wyników.
-
Możliwości wykorzystania farm wiatrowych do regulacji częstotliwości w systemie elektroenergetycznym
PublicationW referacie przedstawiono koncepcję wykorzystania farm wiatrowych w procesie regulacji częstotliwości w systemie elektroenergetycznym oraz w procesie obrony systemu elektroenergetycznego w przypadku wystąpienia dużego niezbilansowania mocy czynnej.
-
Wpływ przyłączania farm wiatrowych na lokalne sieci elektroenergetyczne w warunkach polskich
PublicationArtykuł koncentruje się na problemach związanych z opracowaniem ekspertyz wpływu elektrowni i farm wiatrowych na system ektroenergetyczny. Obowiązek opracowania takiego dokumentu przed przyłączeniem każdego źródła do sieci wynika z Rozp. Min. Gosp. z dnia 25 września 2000 r. (Dz. U. 85, poz. 975). Omówiono praktyczne aspekty opracowania ekspertyz, w tym ich zakres rzeczowy i problem pozyskiwania danych, a także niektóre problemy...